Taksi Mali Cihazı, üretildiği andan itibaren belirli bir yaşam döngüsü içerisinde hareket eder. Cihazın hangi aşamada olduğunu, ne tür işlemler yapabileceğini ve mükellefin hangi yükümlülükler altında olduğunu belirleyen şey durum kodlarıdır. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan teknik kılavuz, cihazın geçebileceği tüm durumları net biçimde tanımlamış ve her birinin ne anlama geldiğini açıklamıştır.
Bir esnafın cihazıyla ilgili yaşadığı pek çok durum, aslında cihazın hangi durum kodunda bulunduğuyla doğrudan ilgilidir. “Cihazım çalışmıyor”, “İşlem yapamıyorum”, “Banka kapalı uyarısı geliyor” gibi sorunların kaynağı çoğu zaman cihazın bulunduğu durumdur. Bu nedenle durum kodlarını anlamak, hem cihazın işleyişini kavramak hem de olası sorunlarda doğru yönlendirme almak için önemlidir.
Durum Kodları Nelerdir?
Teknik kılavuza göre Taksi Mali Cihazları toplamda 9 farklı durumda bulunabilir. Her durumun kendine özgü bir kodu ve anlamı vardır. Aşağıda her durumu sırasıyla ele aldık.
Kayıtlı (Kod 0)
Cihazın üretildiği ve henüz bir mükellefe satılmadığı durumdur. Bu aşamada cihaz, üretici firmanın ya da bayinin stoğunda yer alır ve hiçbir mali işlem yapamaz. Cihazın yaşam döngüsünün başlangıç noktasıdır. Bir cihaz “Kayıtlı” durumdayken yalnızca bir mükellefe satışı yapılarak aktivasyon sürecine girebilir.
Aktif (Kod 1)
Cihazın bir mükellefe satıldığı ve yetkili servis tarafından aktive edildiği durumdur. Aktif duruma geçen bir cihaz işlem yapmaya başlayabilir. Ancak bu aşamada henüz banka anlaşması yapılmamıştır. Cihaz, en fazla 30 gün boyunca banka anlaşması olmadan kullanılabilir. Bu süre içerisinde en az bir banka veya ödeme kuruluşuyla üye işyeri anlaşması yapılması gerekir; aksi takdirde cihaz “Banka Kapalı” durumuna alınır.
Banka Aktif (Kod 6)
Mükellef, en az bir banka veya ödeme kuruluşuyla üye işyeri anlaşması yaparak cihaza aktif bir banka uygulaması yüklediğinde cihaz bu duruma geçer. “Banka Aktif” durumundaki bir cihaz, hem mali fonksiyonlarını hem de kartlı ödeme alma fonksiyonunu tam olarak yerine getirebilen, yasal açıdan tüm yükümlülükleri karşılanmış cihazdır. Bu, esnaf için en istikrarlı çalışma durumudur.
Devir (Kod 2)
Bir cihazın eski mükelleften alınıp yeni bir mükellefe geçirilmesi durumudur. Cihaz, yetkili servis tarafından yapılan devir işlemiyle bu duruma alınır. Devir aşamasındaki bir cihaz da yine en fazla 30 gün boyunca banka anlaşması olmadan kullanılabilir. Bu süre içinde yeni mükellefin de banka anlaşmasını tamamlaması gerekir.
Kapalı (Kod 3)
Mükellefin kendi isteğiyle ya da işi geçici olarak bırakması nedeniyle cihazını kullanım dışı bıraktığı durumdur. Bu durumda cihaz işlem yapamaz hâle gelir, ancak ileride yeniden kullanılması ya da başka bir mükellefe devredilmesi mümkündür. “Kapalı” duruma alma işlemi de yine yetkili servis aracılığıyla yapılır ve son mali rapor (Z raporu ya da Günlük Satış Raporu) bu sırada GİB sistemine iletilir.
Banka Kapalı (Kod 7)
Cihazın aktivasyonundan sonra 30 gün içinde banka anlaşması yapılmaması ya da mevcut anlaşmanın sona ermesi sonrası 15 gün içinde yenilenmemesi durumunda cihaz bu duruma alınır. “Banka Kapalı” durumdaki bir cihaz işlem yapamaz hâle gelir. Çıkış yolu, en az bir banka veya kuruluşla yeniden üye işyeri anlaşması yaparak banka uygulamasının cihaza yüklenmesidir. Bu işlem tamamlandığında cihaz “Banka Aktif” durumuna geri dönebilir.
Terk Kapalı (Kod 8)
Mükellefin vergi mükellefiyetinin sona ermesine rağmen cihazını “Kapalı” duruma getirmemesi hâlinde GİB tarafından bildirilen terk listelerine dayanılarak cihazın bu duruma alınmasıdır. Yani esnaf işi bıraktığı hâlde cihazını kapatmadıysa, cihaz 5 gün içinde “Terk Kapalı” durumuna alınır. Bu durumda yeniden aktivasyon yapılabilmesi için mükellefiyetin sorgulanması ve uygun olması gerekir. Mükellefiyet hâlâ terk durumundaysa cihaz aktive edilemez.
Hurda (Kod 4)
Cihazın artık kullanılamaz hâle geldiği ve elden çıkarıldığı durumdur. Mükellefin işi bırakması, cihazını yenilemesi ya da TMC kullanım yükümlülüğü dışında kalması gibi nedenlerle cihaz hurdaya ayrılabilir. Bu işlem yetkili servis tarafından yapılır ve son mali rapor alınarak GİB sistemine iletilir. Hurda, cihazın erişebileceği son durumdur. Bu duruma geçen bir cihaz bir daha kullanıma alınamaz, başka bir mükellefe satılamaz ve tamir edilerek yeniden devreye sokulamaz. Ruhsatnamesi de iptal edilir.
Kayıp/Çalıntı (Kod 5)
Cihazın çalınması ya da kaybolması durumunda mükellefin mahkeme kararı ve beyanı üzerine cihazın bu duruma alınmasıdır. Kayıp/Çalıntı durumdaki bir cihaz, hurda dahil hiçbir başka duruma geçirilemez. Daha da önemlisi, bu cihaz sonradan sağlam ve çalışır vaziyette bulunsa bile durumu değiştirilemez ve bir daha kullanıma açılamaz. Bu kural, çalıntı cihazların farklı yollarla yeniden piyasaya sürülmesini önlemek amacıyla konulmuştur.
Durum Geçişlerinde Önemli Kurallar
Cihazın durumlar arasında nasıl geçiş yapacağı da kılavuz tarafından net biçimde belirlenmiştir. Her durumdan her duruma geçiş mümkün değildir. Bazı geçişler izin verilen, bazıları ise tamamen yasaklanmış geçişlerdir.
Örneğin, “Hurda” ve “Kayıp/Çalıntı” durumundaki cihazlar başka hiçbir duruma geçirilemez. “Banka Kapalı” durumdaki bir cihaz “Banka Aktif” durumuna ya da “Kapalı” durumuna geçirilebilir, ancak doğrudan “Aktif” durumuna geçirilemez. “Terk Kapalı” durumdaki bir cihaz, mükellefiyet yeniden başladığında “Aktif” duruma alınabilir.
Kılavuza göre izin verilmeyen ancak geçerli bir sebep doğması durumunda yapılması gereken geçişler için cihaz üreticisinin Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuruda bulunması gerekir.
Hangi Durumlarda Cihaz İşlem Yapamaz?
Esnafın günlük çalışma sürecinde en çok karşılaştığı sorun, cihazın işlem yapmayı reddetmesidir. Bunun sebebi büyük ihtimalle cihazın aşağıdaki durumlardan birinde bulunmasıdır:
Kayıtlı durumdaki cihaz, henüz aktivasyon yapılmadığı için işlem yapamaz. Banka Kapalı durumdaki cihaz, banka anlaşması olmadığı için işlem yapamaz. Kapalı, Terk Kapalı, Hurda ve Kayıp/Çalıntı durumlarındaki cihazlar zaten işlem yapamaz konumdadır.
Aktif, Banka Aktif ve Devir durumlarındaki cihazlar ise işlem yapabilir; ancak Aktif ve Devir durumlarında 30 günlük banka anlaşması süresinin sınırı bulunduğunu unutmamak gerekir.
Durum Bilgisi Nereden Öğrenilir?
Cihazın hangi durumda olduğu bilgisi, TMC Merkezi Yönetim Sistemi (TMC MYS) üzerinde tutulur ve GİB sistemine düzenli olarak iletilir. Esnaf, cihazının durumunu doğrudan cihaz üzerinden ya da yetkili servis aracılığıyla öğrenebilir. Cihazda beklenmedik bir hata mesajı ya da işlem yapamama durumu yaşandığında, ilk yapılacak şey cihazın hangi durumda olduğunu kontrol etmektir.
Taksi Mali Cihazının yaşam döngüsü; üretildiği andan hurdaya ayrıldığı ana kadar 9 farklı durum üzerinden tanımlanmıştır. Her durum, cihazın ne yapabileceğini ve mükellefin hangi yükümlülükler altında olduğunu belirler. Esnafın bu durumları tanıması, cihazıyla ilgili yaşadığı pek çok sorunun kaynağını anlamasına ve doğru çözüm yoluna başvurmasına olanak tanır. Özellikle “Banka Kapalı” ve “Terk Kapalı” gibi geçici durumlardan çıkış için yetkili servisle iletişime geçmek en hızlı ve doğru yoldur.
Cihazınızın durumu, durum geçişleri ve teknik servis süreçleri için Tora ile iletişime geçebilirsiniz. 0850 222 8722 numaralı çağrı merkezini arayabilir, [email protected] adresine yazabilir ya da 15 Temmuz Mah., 1468. Sokak No:5, 34212 Güneşli / Bağcılar / İstanbul adresindeki merkez ofise ulaşabilirsiniz. Detaylı bilgi için https://taksimalicihaz.org/ adresini de ziyaret edebilirsiniz.
