Taksi Mali Cihazı kullanan bir esnafın aracını satması, faaliyetini başka bir mükellefe devretmesi ya da cihazını başka bir taksi sahibine geçirmek istemesi durumunda ilk akla gelen soru “Bu cihaz başka birine nasıl geçer?” olur. Pek çok kişi bunu sıradan bir el değiştirme gibi düşünse de Taksi Mali Cihazı, üzerinde mali bellek ve mükellef kaydı bulunan bir sistem olduğu için doğrudan satılamaz. Bu durumda yapılması gereken işlemin adı devirdir ve süreç tamamen yetkili servis aracılığıyla yürütülür. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan teknik kılavuz, devir sürecinin nasıl işleyeceğini adım adım tanımlamaktadır.
Kullanılmış TMC Devri Nedir?
Kullanılmış TMC devri, daha önce bir mükellef adına aktive edilmiş ve fiilen kullanılmış olan bir Taksi Mali Cihazının, başka bir mükellefe geçirilmesi işlemidir. Bu işlem yalnızca cihazın fiziksel olarak teslim edilmesinden ibaret değildir. Cihazın eski mükellef adına olan kaydı sistemde kapatılır, yeni mükellef adına yeniden tanımlanır ve mali geçmişi tutulan veriler usulüne uygun biçimde aktarılır.
Devir işlemi yapılabilmesi için bazı temel koşulların sağlanması gerekir. Devralacak kişinin faal mükellef olması ve TMC kullanma yükümlüsü sayılan faaliyet kodunda yer alması şarttır. Yani cihazı devralacak kişinin de yasal olarak Taksi Mali Cihazı kullanmak zorunda olan bir taksi işletmecisi olması gerekir.
Kullanılmış TMC Doğrudan Satılabilir mi?
Hayır, satılamaz. Bu, sürecin en sık yanlış anlaşılan yönüdür. İki esnaf kendi aralarında anlaşıp cihazı el ele teslim ederek satış yapamaz. Çünkü cihaz, GİB sistemlerinde önceki mükellef adına kayıtlıdır ve bu kayıt yalnızca yetkili servis tarafından kapatılabilir. Kayıt kapatılmadan cihaz başka birinin aracında çalıştırılamaz.
Ayrıca kullanılmış cihazın mali hafızasında geçmiş döneme ait veriler bulunur. Bu verilerin sistem tarafından usulüne uygun biçimde alınması, kayıt altına alınması ve GİB’e iletilmesi gerekir. Bu işlemler ancak yetkili teknik servisin müdahalesiyle gerçekleştirilebilir. Dolayısıyla bireyler arasında doğrudan satış değil, yetkili servis aracılığıyla devir süreci yürütülmelidir.
Devir İşleminin Adımları Nasıl İşler?
Teknik kılavuz, devir işleminin nasıl yapılacağını net biçimde tanımlamıştır. Süreç genel hatlarıyla şu şekilde yürütülür.
İlk adım, cihazı devretmek isteyen mükellef ile devralmak isteyen mükellefin yetkili servise birlikte yazılı başvuruda bulunmasıdır. Yetkili servis bu başvuru üzerine süreci başlatır.
Yetkili servis, satış ya da devir işlemini gerçekleştirmeden önce GİB’in internet sitesi üzerinden alıcının vergi kimlik numarasını sorgular. Bu sorguda alıcının faal mükellef olup olmadığı, TMC kullanma yükümlüsü olup olmadığı ve faaliyet kodunun uygunluğu doğrulanır. Sorgu olumlu sonuçlandığında alıcının araç ruhsatı, kimlik ve yetki belgesi de kontrol edilir.
Bu kontrollerin ardından cihaza ait son mali rapor alınır. Eğer cihaz fiş düzenleyen TMC ise satıcıya ait son Z raporu, e-Belge düzenleyen TMC ise son Günlük Satış Raporu alınır. Bu raporlar elektronik ortamda GİB sistemine iletilir. Böylece eski mükellefin cihaz üzerinden gerçekleştirdiği son mali işlemler kayıt altına alınmış olur.
Önemli bir nokta şudur: Yetkili servis, kullanılmış cihazların satış ya da devir işlemleri sırasında fiş düzenleyen TMC’lerin mali hafızasını hiçbir şekilde değiştiremez ya da çıkartamaz. Mali hafıza olduğu gibi cihazın içinde kalır ve eski verileriyle birlikte korunur.
Devam eden adımda satıcı tarafından düzenlenen fatura ile cihaz, ruhsatname ve kullanma kılavuzu eşliğinde alıcıya teslim edilir. Yetkili servis sistem üzerinden satıcının aktivasyon kaydını kapatır ve aynı cihazı alıcı adına yeniden aktive eder. Tüm bu işlemler TMC Merkezi Yönetim Sistemi (TMC MYS) üzerinden GİB’e elektronik ortamda iletilir.
Devir Sonrasında Yapılması Gerekenler
Devir işlemi tamamlandıktan sonra yeni mükellef için bazı yükümlülükler başlar. Cihazın aktivasyon işlemi tamamlandıktan sonra 30 gün içinde en az bir banka veya ödeme kuruluşu ile üye işyeri anlaşması yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde cihaz “Banka Kapalı” durumuna alınır ve işlem yapamaz hâle gelir.
Daha önceki yazılarımızda da değindiğimiz 15 günlük süre, üye işyeri anlaşması bir şekilde sonlandığında yeniden anlaşma yapılabilmesi için tanınan süredir. İlk aktivasyon ya da devir sonrası ise yeni mükellefin önünde 30 günlük bir süre bulunur. Bu nüansın doğru anlaşılması, ileride yaşanabilecek aksilikleri önlemek açısından önemlidir.
Bunun yanında yeni mükellef, devraldığı cihazın yazılım sürümünün güncel olduğundan, taksimetreyle bağlantısının doğru kurulduğundan ve ekran üzerinden kendi vergi bilgilerinin doğru göründüğünden emin olmalıdır.
Hangi Cihazlar Devre Konu Olabilir?
Her kullanılmış cihaz devre konu edilemez. Devir işlemi yalnızca belirli durum kodlarında bulunan cihazlar için mümkündür. Teknik kılavuza göre cihaz “Aktif”, “Banka Aktif”, “Kapalı” ya da “Banka Kapalı” durumunda ise belirli geçişler yoluyla devir işlemi gerçekleştirilebilir. Ancak şu durumlardaki cihazlar devredilemez:
Kayıp ya da çalıntı olarak işaretlenmiş cihazlar herhangi bir duruma geçirilemez ve devre konu edilemez. Hurdaya ayrılmış cihazlar bir daha kullanıma açılamaz, dolayısıyla devri de mümkün değildir. Mahkeme kararıyla kayıp ya da çalıntı ilan edilmiş bir cihaz, sonradan sağlam bulunmuş olsa bile durumu değiştirilemez.
Devir İşlemi Sırasında Sıkça Karşılaşılan Sorunlar
Devir sürecinde birkaç farklı noktada aksaklık yaşanabilir. Alıcının mükellefiyetinin pasif olması ya da faaliyet kodunun TMC kullanma yükümlülüğü kapsamında olmaması sürecin başında engele takılır. Satıcının mali müşaviriyle koordinasyon eksikliği nedeniyle son raporların alınması gecikebilir. Cihazın yazılımının güncel olmaması durumunda yetkili servis önce güncelleme yapmak isteyebilir.
Bunun yanında, satıcının cihazda eksik tutulmuş veriler bulunması, geçmiş Z raporlarında düzensizlik olması ya da cihazın fiziksel olarak hasarlı olması da süreçte ek incelemeler gerektirebilir. Bu nedenle hem alıcının hem de satıcının süreci başlatmadan önce mali müşavirleriyle ve yetkili servisle ön görüşme yapması zaman kaybını önler.
Devir mi, İade mi, Yenileme mi?
Esnafın bazen devir, iade ve yenileme kavramlarını birbirine karıştırdığı görülmektedir. Aralarındaki fark şudur:
Devir, cihazın başka bir mükellefe geçişidir. Yenileme, mevcut cihazın daha yeni bir modelle değiştirilmesidir ve eski cihaz hurdaya ayrılır ya da uygun şekilde elden çıkarılır. İade ise mükellefin faaliyetini sonlandırması ya da cihaza ihtiyacı kalmaması durumunda cihazın yetkili servise teslim edilerek “Kapalı” ya da “Hurda” durumuna alınmasıdır.
Aracını satan ama taksi işletmeciliğine başka bir araçla devam edecek olan bir esnaf için cihazı taşıma seçeneği de mevcuttur. Bu durumda cihazın yeni araca taktırılması ve bağlantıların yeniden kurulması yetkili servis tarafından yapılır.
Kullanılmış Taksi Mali Cihazının başka bir mükellefe geçmesi, bireyler arasında halledilebilecek bir satış değil, yetkili servis tarafından yürütülen bir devir işlemidir. Süreç; alıcının mükellef sorgusu, son mali raporun alınması, satıcının kaydının kapatılması, alıcının kaydının açılması ve TMC MYS üzerinden GİB sistemine bildirim adımlarını içerir. Mali hafıza cihaz içinde korunur, hiçbir şekilde silinmez ya da değiştirilmez. Devir sonrası yeni mükellefin 30 gün içinde banka anlaşmasını tamamlaması gerekir. Tüm bu adımlar doğru biçimde tamamlandığında hem satıcının hem de alıcının yasal güvencesi sağlanmış olur.
Taksi Mali Cihazı devir, kurulum, aktivasyon ve teknik servis işlemleri Tora tarafından yürütülmektedir. Sürecinizi başlatmak veya detaylı bilgi almak için 0850 222 8722 numaralı çağrı merkezini arayabilir, [email protected] adresine yazabilir ya da 15 Temmuz Mah., 1468. Sokak No:5, 34212 Güneşli / Bağcılar / İstanbul adresindeki merkez ofise ulaşabilirsiniz. Detaylı bilgi için https://taksimalicihaz.org/ adresini de ziyaret edebilirsiniz.
